.png){kind=small}
Ervaringsdeskundigen helpen je verder
Pleidooi voor Patiëntgerichte Afbouwzorg
De behandelaar in beeld
De rol van de begeleider bij het afbouwen
De begeleider van een afbouwtraject is verantwoordelijk voor alles wat te maken heeft met de lichamelijke en geestelijke ondersteuning van de patiënt tijdens zijn/haar afbouwtraject
• afbouwtempo beoordelen en monitoren
• het afstemmen van een afbouwschema op de individuele patiënt
• proactief reageren op ontwenningklachten en pijn
• ondersteuning geven bij angst en onzekerheid
Goede begeleiding vraagt om specifieke kennis, ervaring en inzicht.
Een gebrek aan deskundigheid kan het afbouwtraject ernstig bemoeilijken.
Een verkeerde inschatting van ontwenningsklachten, pijnklachten en belastbaarheid kunnen ertoe leiden dat mensen sneller of zwaarder afbouwen dan hun lichaam aankan.
De problemen die mensen beschrijven komen in meerdere rondes van het onderzoek steeds opnieuw terug.
Afbouwen is >....
Afbouwen vraagt om begeleiding die kan meebewegen met de patiënt.
Factoren zoals gebruiksduur, pijnklachten en lichamelijke reacties verschillen sterk per persoon.
Maar wat als de begeleiding .....
Maar wat als je begeleid wordt door een arts die weinig ervaring heeft met afbouwen?
Juist daar lopen veel mensen in de praktijk op vast.
Er gaat in onze groep praktisch geen dag voorbij zonder gesprekken over vastlopende afbouwtrajecten, ernstige ontwenningsklachten of slechte communicatie met de arts.
Wanneer een schakel van de afbouwketting niet stevig is, kan dit een hele serie andere problemen met zich meebrengen.
Veel mensen blijven noodgedwongen hangen in de begeleiding waarmee zij ooit begonnen zijn.
Wisselen van behandelaar of passende hulp vinden blijkt in de praktijk vaak lastig, en ook dat vormt voor veel mensen een extra obstakel tijdens het afbouwen.
Vooral tijdens ziekenhuisopnames kan dit tot problemen leiden, wanneer onvoldoende rekening wordt gehouden met lichamelijke afhankelijkheid en lopende afbouwtrajecten.
Afbouwen via de huisarts
Officieel is de huisarts verantwoordelijk voor het begeleiden van afbouwtrajecten van opiaten. Maar huisartsen zijn hier niet specifiek voor opgeleid.
Tijdens de opleiding komt afbouwen nauwelijks aan bod.
Er is wel aandacht voor het voorschrijven van opiaten — maar niet voor het afbouwen.
Problemen tijdens afbouwen via de huisarts
(op basis van meerdere onderzoeksrondes, n≈104)
-
±49% noemt ernstige ontwenningsverschijnselen
-
±44% noemt onvoldoende begeleiding of verkeerde adviezen
-
±51% noemt behoefte aan meer deskundigheid
-
±41% noemt behoefte aan afbouwmedicatie op maat
Afbouwen via pijnarts, specialist of apotheek
Ook in de opleiding van pijnartsen, specialisten en apothekers komt afbouwen nauwelijks aan bod.
Mensen verwachten daar gespecialiseerde kennis over het afbouwen van opiaten aanwezig is.
Maar de praktijk blijkt die kennis niet vanzelfsprekend aanwezig.
Goede begeleiding bij afbouwen vraagt om tijd en regelmatige contactmomenten.
Maar bij de huisarts is de tijd vaak beperkt. Voor de patiënt is dat een groot nadeel.
Problemen tijdens afbouwen via de pijnarts/pijnpoli
(n≈25)
-
±44% noemt ernstige ontwenningsverschijnselen
-
±36% noemt onvoldoende begeleiding
-
±36% noemt behoefte aan meer deskundigheid
Afbouwen via verslavingszorg intern
(n≈27)
-
±52% noemt ernstige ontwenningsverschijnselen
-
±37% noemt onvoldoende begeleiding
-
±44% noemt behoefte aan meer deskundigheid
_edited.jpg)
(n≈33)
-
±38% noemt ernstige ontwenningsverschijnselen
-
±20% noemt onvoldoende begeleiding
Afbouwen via verslavingszorg ambulant
Koptekst 2
Sommige artsen geven zelf aan weinig ervaring te hebben met het begeleiden van afbouwtrajecten.vvvvvv cvcvcv
Dit zijn vaak de artsen die openstaan voor overleg en advies.
👉 Hun kracht: bereidheid om te luisteren en te leren.
Er zijn ook artsen die denken dat ze weten hoe het moet — maar waarbij dat in de praktijk niet klopt.
👉 Dat leidt tot verkeerde adviezen, een te hoog tempo en onnodig zware trajecten
Blinde vlekken
• Een groot probleem is dat er zo zelden aandacht is voor het inzetten van middelen die het afbouwen draaglijker maken.
• En dat er vaak door artsen niet wordt stilgestaan bij medische omstandigheden die buiten hun eigen expertise ligt. Denk bijvoorbeeld aan een maagverkleining, die een enorme invloed heeft op het gebruik en afbouwen van opiaten.
de eerste stap: luister naar de patiënt.
• En dat veel artsen weinig begrijpen van de belevingswereld van de patiënt.
Hoe het komt dat iemand gaat kopen op de zwarte markt, en wat dat betekent voor het gebruik in de praktijk.
Overstappen naar een andere arts is een risico
Wanneer mensen eenmaal begonnen zijn aan een afbouwtraject bij een behandelaar, blijkt overstappen naar een andere arts in de praktijk vaak lastig. En dat heeft niet alleen te maken met wachtlijsten.
Ook wanneer duidelijk is dat de begeleiding niet goed verloopt, durven veel mensen de overstap niet aan.
Patiënten zijn afhankelijk van voorschriften, begeleiding en continuïteit van zorg. Daarnaast voelen veel mensen zich lichamelijk en geestelijk kwetsbaar tijdens het afbouwen.
Veel mensen weten bovendien niet hoe een nieuwe arts zal reageren op hun opiaatgebruik. De angst dat een volgende behandelaar het voorschrijven stopzet, of dat de begeleiding zelfs nog slechter wordt, maakt dat mensen liever blijven waar ze zijn.
Zo blijven mensen vaak langer hangen in een begeleiding die onvoldoende aansluit bij wat zij eigenlijk nodig hebben.
👉 Lees verder over de behandelaars en begeleiding binnen de afbouwzorg
Onvoldoende tijd
In de praktijk worden mensen die opiaten afbouwen begeleid door artsen die hiervoor niet specifiek zijn opgeleid.
Het kan ook anders
Niet iedere patiënt loopt vast tijdens het afbouwen.
In ons onderzoek en in de ervaringsverhalen zien we ook voorbeelden van artsen en andere zorgverleners die wél de tijd nemen om samen met de patiënt te zoeken naar een haalbare aanpak.
Zorgverleners die luisteren, meedenken, het tempo aanpassen en klachten serieus nemen.
Juist die samenwerking maakt vaak een groot verschil.
Patiënten voelen zich veiliger, ervaren minder stress en krijgen weer vertrouwen in het afbouwen.
Hoe ziet zulke begeleiding eruit in de praktijk?
Op deze pagina laten we zien hoe sommige artsen samen met hun patiënt een andere weg insloegen — en wat dat veranderde voor het herstel en het dagelijks leven van de patiënt.
👉 Afbouwen: het kan ook anders
Wat is er nodig?
-
Wat is er nodig?
-
Meer deskundigheid over opiatenafbouw
-
Ruimte voor maatwerk
-
Betere begeleiding
-
Erkenning van ernstige ontwenningsverschijnselen
-
Minder stigma en druk
-
Meer patiëntgericht onderzoek
-
Dus de lezer blijft begrijpen:
dit is geen losse klacht, maar onderdeel van een groter pleidooi.
👉 Terug naar het overzicht
👉 Lees verder binnen het onderzoek
👉 Wat laten de cijfers zien?
De onderstaande cijfers komen uit drie rondes van het Onderzoek Afbouwzorg Nederland. Ze laten zien welke problemen mensen tijdens het afbouwen het vaakst noemen.
Samenvattend
Veel mensen worden tijdens het afbouwen begeleid door zorgverleners die onvoldoende tijd, ondersteuning of specifieke deskundigheid hebben op het gebied van afbouwen.
Juist daar gaat het vaak mis.
Een behandelaar met meer kennis, ervaring en inzicht had in sommige situaties waarschijnlijk veel leed kunnen voorkomen — door klachten eerder te herkennen, het tempo beter aan te passen en serieuzer rekening te houden met de grenzen van de patiënt.
Afbouwen hoeft niet altijd een gevecht te zijn.
Maar dan moet er wel iemand naast de patiënt staan die echt begrijpt wat er gebeurt.
Aanvullend probleem
Een extra probleem is dat er voor veel zorgverleners weinig is om op terug te vallen.
Zorgverleners hebben onvoldoende praktische ondersteuning
Er is geen leidraad die zorgverleners houvast biedt bij het vaststellen en tijdens het afbouwen aanpassen van een afbouwschema, al helemaal niet bij ingewikkelde afbouwtrajecten.
De officiële richtlijn — de Handreiking Afbouwen Opioïden — biedt in de praktijk onvoldoende informatie.
De richtlijn is algemeen van opzet en gaat uit van relatief grote en snelle afbouwstappen. De schema’s lopen bovendien niet door tot nul. Aanpassing aan de individuele situatie van de patiënt wordt niet concreet uitgewerkt.
De Handreiking blijft daarmee een abstract schema, zonder duidelijke koppeling met de situatie van de patiënt.
In de praktijk moet iedere zorgverlener daardoor het afbouwtraject grotendeels zelf invullen.
Afbouwen hoeft niet altijd een gevecht te zijn. Maar dan moet er wel iemand naast de patiënt staan die begrijpt wat er gebeurt.
👉 Geen losse feiten, maar een vicieuze cirkel
Als je naar het geheel van de cijfers kijkt, zie je nog iets belangrijks.
De problemen staan niet los van elkaar.
• Gebrek aan deskundigheid kan leiden tot een verkeerd afbouwtempo.
• Een te snel afbouwschema kan zorgen voor ontwenningsklachten die heftiger zijn dan noodzakelijk.
• Wanneer klachten vervolgens niet serieus worden genomen of onvoldoende behandeld worden, raken mensen geestelijk en lichamelijk uitgeput.
• Het afbouwen wordt steeds zwaarder; de kans dat het afbouwtraject vastloopt wordt steeds groter.
Gevolg: mensen houden het niet meer vol, raken gedemotiveerd en belanden later alsnog — vaak te laat — in de verslavingszorg.
Natuurlijk zegt een percentage op zichzelf niet alles.
Maar wanneer zulke hoge cijfers steeds opnieuw terugkomen, is dit een belangrijk signaal.