.png){kind=small}
Hyperbool afbouwen opiaten volgens Horowitz
Stoppen met opiaten is voor iedereen een grote uitdaging. Voor sommige mensen is het heel erg moeilijk, voor anderen is het bijna niet te doen, voor weer anderen is het helemaal niet te doen.
De meeste artsen adviseren sinds jaar en dag: mìnder gewoon elke keer 5 mg, of 10 mg. En een week later doe je weer het zelfde. Het lijkt heel logisch.
Maar naarmate je lager komt, gaat het steeds moeilijker. Een hoeveelheid die je in het begin makkelijk kon minderen, komt ineens heel hard aan. Hoe komt dat?
Nieuw onderzoek van Mark Horowitz, Adele Framer, J. Strang en D. Taylor (2025) toont aan dat de traditionele afbouwmethode — steeds dezelfde hoeveelheid omlaag — niet past bij hoe onze hersenen en receptoren reageren.
Daarom werkt een andere manier beter: hyperbool afbouwen.
Hier volgt de uitleg van wat hyperbool afbouwen is.
Binnenkort voegen wij een pagina toe over
Hyperbool afbouwen in de praktijk.
→ Inleiding
→ Wat is hyperbool afbouwen
→ De wetenschap achter "hyperbool"
→ PET scans en receptoractiviteit
→ Traditioneel versus hyperbool
→ Hyperbool: minderen in percentages
→ Het kritieke punt
→ Hyperbool afbouwen in de praktijk
→ Wie kan hyperbool afbouwen
→ Binnenkort: Voorbeeldschema's
→ Bron
→ Downloads
→ Binnenkort: Samenvatting Hyperbool Afbouwen voor arts en patiënt
→ Binnenkort: Aanvullende informatie
Inleiding
Wat is hyperbool afbouwen
Hyperbool afbouwen betekent dat je steeds een vast percentage mindert van de dosis die je op dat moment gebruikt.
Daardoor worden de afbouwstapjes vanzelf steeds kleiner naarmate je lager komt — precies wat het zenuwstelsel nodig heeft om zich in kleine stapjes aan te passen.
Een voorbeeld van minderen met percentages
-
Stel, je bouwt af van 100 mg → 10% = 10 mg
-
Je bent aangekomen bij 50 mg → 10% = 5 mg
-
Je bent aangekomen bij 10 mg → 10% = 1 mg
Dit inzichten vormen de basis van de nieuwe richtlijn van Horowitz e.a.
Hieronder lees je hoe dat werkt in de hersenen — en waarom die kleine stapjes zo’n groot verschil maken.
De wetenschap achter hyperbool afbouwen
De basis van het hyperbolisch afbouwen ligt in hoe de receptorbezetting verandert wanneer je mindert.
Deze receptoren zitten door ons hele lichaam, ook in het brein; daar haken de opiaten aan.
Niet de dosis waarmee je omlaag gaat bepaalt hoe zwaar een afbouwstap voelt, maar de reactie van de receptoren.
PET-scans van de hersenen laten zien:
-
Bij hogere doseringen verandert de receptorbezetting nauwelijks wanneer je een stap omlaag gaat.
-
Bij lagere doseringen zorgt dezelfde stap voor een grote daling in de receptorbezetting.
Bij zo'n daling schiet het zenuwstelsel “in de stress”; dat voel je als ontwenningsklachten.
PET-scans: wat gebeurt er in de hersenen?
Hieronder zie je PET-scans die laten zien hoeveel receptoren nog bezet zijn bij verschillende doseringen.
Hoe meer het beeld oplicht, hoe minder receptoren er bezet zijn (dus hoe minder opiaten er aanwezig zijn).
Plaatje 1: veel gebieden zijn rood gekleurd, er zijn voldoende opiaten aanwezig, de receptoren zijn rustig. Deze persoon voelt zich goed.
Plaatje 2: (enige tijd later) Nog een heel klein beetje rood, en geelgroen; de receptorbezetting gaat omlaag, het opiaat raakt uitgewerkt.
Plaatje 3: (nog later) Er is geen rood meer. Het gedeelte onderaan dat net nog groen was is nu zwart; de receptoren zijn niet bezet. Deze persoon is in ontwenning.
Hyperbool afbouwen: minderen in percentages
Hyperbool afbouwen is een methode die uitgaat van de receptorbezetting. Als je dáár rust brengt, voorkom je de extreme ontwenningsreacties.
Het onderzoek laat zien dat minderen in percentages (1–10%) veel beter aansluit bij hoe het zenuwstelsel reageert dan bij vaste mg stapjes.
Bij hyperbool afbouwen bouw je steeds af met een vast percentage van de dosering die je op dát moment gebruikt.
Zo wordt vanzelf ieder stapje net wat kleiner dan het voorgaande.
Zo volgt de afbouwcurve de lichaamseigen curve van de receptorbezetting.
Als je op de traditionele manier afbouwt, (bijvoorbeeld steeds 10 mg):
-
valt dat in het begin nauwelijks op
-
maar voorbij het kritieke punt is een verlaging van 10 mg ineens een enorme klap voor het brein.
Het kritieke punt bij afbouwen
In de receptorbezettingsgrafiek zie je het kritieke punt
-
bovenaan: veranderingen in de receptorbezetting verlopen rustig
-
onderaan: kleine veranderingen hebben groot effect
Vandaar dat iedereen zegt:
“het laatste stukje is het zwaarst."
Receptorbezetting
Op de lijn hierboven zie je rechts de hoge dosis aan het het begin van het afbouwen, links de nul.
Dalende receptorbezetting tijdens afbouwen
Bovenaan blijft de receptorbezetting relatief stabiel, maar onderaan daalt hij ineens heel snel.
Na het kritieke punt verandert het brein: het wordt veel gevoeliger voor dalingen in de dosis.
Dat betekent dat je vanaf hier extra kleine stapjes moet nemen, om zo min mogelijk last te hebben van ontwenningsverschijnselen.
Let op: dit voorbeeld gaat over buprenorfine, maar het principe geldt voor álle opiaten. De vorm van de curve (en dus de reden dat je kleine stapjes moet nemen) is bij elk middel hetzelfde.
Hyperbool afbouwen in de praktijk
De stapjes worden steeds kleiner
Stel, je gaat afbouwen vanaf 100 mg. Als je bij elke stap 10% omlaag gaat, dan ziet je afbouwschema er zo uit.
-
1e stap: 10% van 100 mg = 10 mg eraf → nieuwe dosis: 90 mg
-
2e stap: 10% van 90 mg = 9 mg eraf → nieuwe dosis: 81 mg
-
3e stap: 10% van 81 mg = 8,1 mg eraf → nieuwe dosis: 73 mg
→ Zo ga je met steeds kleiner wordende stapjes richting nul.
Waarom moeten de stapjes steeds kleiner worden?
• Hoe verder je komt met afbouwen, hoe gevoeliger de hersenen worden voor elke stap omlaag
• Na iedere stap moet je lichaam weer in balans komen
• hoe kleiner de stap, hoe rustiger dat gaat
De voordelen van hyperbool afbouwen
-
minder last van ontwenningsverschijnselen
-
minder lichamelijke onrust
-
minder pijngevoeligheid
-
minder slapeloosheid
-
minder stress voor lichaam en geest
-
meer kans dat het afbouwen lukt
Je lichaam blijft rustiger want de veranderingen in de dosering zijn kleiner en gelijkmatiger.
Daarom hebben de meeste mensen die hyperbool afbouwen minder last van ontwenningsverschijnselen en is de kans van slagen veel groter.
Voor wie is hyperbool afbouwen geschikt?
In principe voor iedereen, mits je een medicatievorm gebruikt die precies gedoseerd kan worden:
✔ druppels
✔ pleisters
Niet geschikt:
✘ tabletten
✘ capsules
(tenzij er een magistrale bereiding beschikbaar is)
Binnenkort: voorbeeldschema's van hyperbool afbouwen
Binnenkort wordt er een aparte Praktijkpagina toegevoegd, met een aantal voorbeeldschema's.
Daarin laten we zien hoe hyperbool afbouwen eruitziet bij verschillende middelen .
De tekst op deze pagina is gebaseerd op:
Horowitz MA, Framer A, Strang J, Taylor D (2025). Tapering and withdrawing opioids – guidance informed by fundamental principles.
Bron
Downloads
Volledige wetenschappelijke publicatie van Horowitz e.a.
Letterlijke vertaling (DeepL) van de originele tekst Horowitz e.a.
BINNENKORT
Samenvatting: Hyperbool afbouwen volgens Horowitz
Wij werken momenteel aan een toegankelijke samenvatting van de nieuwe richtlijn van Horowitz.
Duidelijk, praktisch, begrijpelijk — precies wat je nodig hebt als je zelf gaat afbouwen. Uitgebreid, maar niet té uitgebreid!
Er wordt aan gewerkt.
Ook binnenkort: Aanvullende informatie
PET-scans:
ontwenning in beeld
Samenvatting oorspronkelijke studie
Je ziet hoe de receptorbezetting verandert tijdens het afbouwen en op welk
punt de ontwenning begint.
Wie is
Mark Horowitz
Mark Horowitz is psychiater en onderzoeker, bekend
om zijn werk én zijn
enorme persoonlijke inzet voor veilig afbouwen.
Groot en Van Os:
grondleggers van het
hyperbool afbouwen
Het idee van hyperbool afbouwen is oorspronkelijk afkomstig van Peter Groot en dr. Jim van Os.