_edited_edited.png){kind=small}
Opiaten Afbouwen
Ervaringsdeskundigen helpen je verder
PLAN
AfbouwZORG
Opiaten afbouwen: de realiteit
Wanneer afbouwen misgaat
Ervaringen uit de praktijk
Jaarlijks nemen honderden mensen die opiaten afbouwen contact met ons op via onze besloten Facebookpagina, via chat, via e-mail en persoonlijke gesprekken.
Mensen zoeken advies, (h)erkenning, steun of gewoon iemand die begrijpt wat zij meemaken.
Wij hebben contact met ouderen, jongeren, chronisch zieken, kankerpatiënten, mensen met complexe pijnklachten en... mensen die het gewoon niet lukt om af te bouwen.
Waar mensen mee zitten:
• sommigen zijn vastgelopen met afbouwen en weten niet wat ze moeten doen
• anderen zijn onzeker en vragen advies
• weer anderen zijn angstig en bang voor de toekomst
• velen voelen dat er iets niet goed gaat, maar kunnen niet goed benoemen wat
Sinds de oprichting van Opiaten Afbouwen in 2021 hebben wij met zeker 1000 mensen over deze onderwerpen gesproken.
Van ondersteunen naar onderzoeken
In 2022 deden wij ons eerste onderzoek; op Onderzoek Afbouwzorg reageerden 36 mensen.
Zoals je kunt zien op onze overzichtspagina hebben wij inmiddels 9 lopende onderzoeken, waarop door meer dan 700 mensen is gereageerd.
Deze onderzoeken hebben ons veel inzicht gegeven in de problemen waar mensen tegenaan lopen tijdens het afbouwen en hoe men zich voelt.
Regelmatig terugkerende thema's:
• de begeleiding vanuit de zorg is onvoldoende
• artsen ontbreekt het vaak aan inzicht en/ of deskundigheid
Van hieruit heeft zich het Plan AfbouwZORG ontwikkeld.
Het plan bestaat uit een probleemstelling, onderzoek, analyse en voorstellen voor een oplossing. In dit plan gaan we uitvoerig in op alles wat te maken heeft met de problematiek rondom het afbouwen van opiaten.
De inhoudsopgave van het Plan vind je onderaan deze pagina.
Maar eerst moeten we het hebben over het volgende.
Wat veel patiënten niet weten
De huisarts is hoofdverantwoordelijke voor het begeleiden van de afbouwtrajecten voor alle opiaten. Denk aan oxycodon, fentanyl, tramadol, morfine, buprenorfine Suboxone en ga zo maar door.
Mensen die opiaten afbouwen via de huisarts of pijnarts gaan er als vanzelfsprekend vanuit dat hun arts hiervoor is opgeleid en dat hij of zij speciale kennis hierover heeft.
Gebrek aan specifieke kennis
Als je kijkt naar de lesprogramma's van de opleidingen voor huisartsen en pijnartsen dan zie je dat het begeleiden van afbouwtrajecten voor opiaten daar niet als apart onderdeel in voorkomt.
Het gaat hier niet om lichte medicatie. Opiaten, ook opiaten op doktersrecept, zijn zwaar verslavende middelen, verwant aan heroïne.
Tenzij een arts op dit gebied een gerichte bijscholing heeft gevolgd, heeft hij of zij geen speciale kennis over het afbouwen van opiaten.
Die beperkte kennis wordt pas echt zichtbaar wanneer patiënten tijdens het afbouwen klachten krijgen die niet goed worden herkend.
Wanneer kennis tekortschiet
Wij denken dat hier één van de belangrijkste oorzaken ligt van de problemen die mensen tijdens het afbouwen ervaren.
Natuurlijk zijn er ook mensen bij wie het afbouwen bij de huisarts of pijnarts goed gaat. Dat vinden wij geweldig. En uiteraard zijn er deskundige, bevlogen artsen die dit ontzettend goed doen.
Maar dat is alleen de mooie kant van de realiteit. Want juist wanneer het misgaat, blijken de gevolgen voor de patiënt vaak groot te zijn.
Bij wie gaat het afbouwen mis?
Dat weet je nooit van tevoren. Mensen ontdekken pas tijdens het afbouwen hoe gevoelig hun lichaam reageert.
Bij de eerste afbouwpoging heeft de patiënt geen ervaring met ontwennen.
Het is voor betrokkene moeilijk om te beoordelen welke verschijnselen normaal zijn en welke niet, wat tijdelijk is en wat voorbijgaat, wat je voelt wanneer het afbouwtempo te hoog ligt en wanneer je aan de bel moet trekken.
Het is dan aan de arts om dat in te schatten. Wij denken dat het hier heel vaak mis gaat.
Wat gaat er mis in de praktijk
1. De afbouwstappen zijn vaak te groot
“Mijn arts bleef mij aanmoedigen om door te zetten, terwijl ik steeds zieker werd.”
2. Signalen van ontregeling worden niet herkend
"Ik werd heel erg angstig en depressief, maar volgens mijn arts kon dat niets met het afbouwen te maken hebben."
3. Adviezen pakken averechts uit
“Cold turkey stoppen was een idee van de arts van de pijnpoli.
Begeleiding was er niet. Ik was niet voorbereid op de hel die komen zou.”
4. Er wordt onjuiste informatie gegeven
“ik vroeg of er medicijnen zijn die ontwenningsklachten kunnen verminderen. Mijn arts zei dat dat niet bestaat.”
Deze voorbeelden laten zien hoe snel afbouwen kan ontsporen wanneer kennis, begeleiding en maatwerk ontbreken.
👉 Bekijk het Dossier Afbouwzorg: als het mis gaat
Waar het systeem tekortschiet
Opiaten afbouwen is moeilijk - iedereen die het ooit gedaan heeft zal dat bevestigen. Wat het extra moeilijk maakt is het feit dat de doseringen waarmee je afbouwt te groot zijn.
• Te grote afbouwstappen door standaarddoseringen
Deze doseringen zijn indertijd bedacht door de fabrikant; echter nooit met in het achterhoofd dat deze middelen ook nog een keer afgebouwd moeten worden.
Sinds het op de markt komen van deze middelen is er aan de standaarddoseringen nauwelijks iets veranderd. Dus dat is waar de patiënt het mee moet doen.
Ja, de afbouwstappen zijn heel groot, maar
zet door, probeer het nog eens!
Maar als die afbouwstappen niet passen bij wat iemands lichaam aankan, is doorzetten geen oplossing.
• Gebrek aan laaggedoseerde medicatie
In onze Poll Lagere Doseringen Oxycodon en Tramadol om mee af te bouwen vroegen wij:
Zouden lagere doseringen het afbouwen makkelijker maken? Dit is wat de mensen die dagelijks bezig zijn met afbouwen erover zeggen.
• Ja, absoluut: 148 (83,1%)
• Waarschijnlijk: 20 (11,2%)
• Ik weet het niet: 3 (1,7%)
• Ik denk het niet: 5 (2,8%)
Niets ingevuld: 2 (1,1%)
👉 168 van 178 = 94,4% zegt: ja, absoluut of waarschijnlijk helpt laaggedoseerde medicatie om het afbouwen makkelijker te maken.
Artsen weten al jaren dat de afbouwstappen extreem groot zijn en dat ze een belemmering vormen voor het afbouwen. Maar de situatie verandert niet.
Zo moeilijk is opiaten afbouwen
een voorbeeld uit de praktijk
Ook op een ander punt wordt zichtbaar hoe moeilijk opiaatafbouw in de praktijk is.
Het afgelopen jaar is subsidie toegekend aan een groot project in Limburg en de regio Nijmegen, waarbij mensen via de apotheek worden begeleid bij het afbouwen. Een waardevol initiatief.
De doelstelling van dit project
“Het doel is dat minstens 10% van de deelnemers hun opiaten succesvol kan afbouwen. In totaal zullen zo’n 1400 patiënten meedoen.”
Bron: A-NIMO apothekers
Hier wordt zichtbaar hoe moeilijk opiaatafbouw in de praktijk is. Want laten we eerlijk zijn: een slagingspercentage van minstens 10% is laag.
Als een project met zo’n beperkte slagingsnorm toch subsidie krijgt, zegt dat heel veel.
Onze vraag: wat is het slagingspercentage van de huidige afbouwzorg eigenlijk?
Vooroordelen maken afbouwen nog moeilijker
Veel mensen voelen zich tijdens het afbouwen niet alleen ziek, maar ook gewantrouwd. Argwanend bekeken, en soms ook hardop uitgemaakt voor junk.
• Ze moeten uitleggen waarom het afbouwen niet lukt.
• Ze moeten bewijzen dat hun klachten echt zijn.
• Ze zijn bang om als lastig, zwak of verslaafd te worden gezien.
Juist daardoor raakt goede begeleiding steeds verder uit beeld.
Ons Dossier Houding Zorgverleners spreekt boekdelen over wat er gebeurt achter de gesloten deuren van de spreekkamer.
Deze analyse maakt deel uit van Plan AfbouwZORG.
PLAN AfbouwZORG
Onderzoek > Analyse > Plan
Bekijk alle onderzoeken en (tussentijdse) resultaten in dit overzicht.
👉 Analyse
Waarom gaat het afbouwen in de praktijk zo vaak mis?
-
Opiaten afbouwen: de realiteit (huidige pagina)
👉 Plan AfbouwZORG
Voorstellen voor betere, menselijkere en deskundigere begeleiding.
Zodra het plan helemaal compleet is, worden de links toegevoegd.
• Inleiding: Over Plan AfbouwZORG
• Plan AfbouwZORG: een betere toekomst
• Plan AfbouwZORG: verbeteringen die nú al mogelijk zijn