.png){kind=small}
Ervaringsdeskundigen helpen je verder
Hyperbool denkmodel:
begrijpen waarom afbouwen anders kan
In de Richtlijn Hyperbool Afbouwen staan een aantal praktijkvoorbeelden voor het hyperbool afbouwen, waaronder vloeibare Suboxone en vloeibare buprenorfine.
Maar omdat deze middelen niet in Nederland verkrijgbaar zijn vermelden wij ze hier niet. Ze staan wel beschreven in de Richtlijn zelf.
Het enige voorbeeldschema uit de Richtlijn dat in Nederland praktisch uitvoerbaar is, is het hyperbool af bouwen van methadon. Dit schema vind je hieronder.
AAMNVULLENS
Methadon — hyperbool afbouwen
(volgens de richtlijn van Horowitz)
Vloeibare methadon is heel geschikt om hyperbool af te bouwen; Horowitz zelf geeft hier een duidelijk voorbeeld van.
Wat moet je weten
Methadon is krachtig, werkt lang, en blijft heel stabiel in het bloed zitten.
Dat maakt het geschikt voor hyperbool afbouwen, zolang je de stappen klein genoeg maakt en het tempo laat bepalen door je lichaam.
In dit schema gaan we uit van vloeibare methadon. Met tabletten werkt dit niet. Je moet echt kleine doseringen kunnen afmeten.
Basisprincipes
-
je mindert met een vast percentage
-
je mindert steeds het percentage van de hoeveelheid die je op dat moment gebruikt
-
elke stap wordt iets kleiner dan de vorige; dat gaat vanzelf
-
1–2 weken rust tussen stappen is normaal
-
klachten → pauzeren
-
geen klachten → door naar de volgende stap
Richtlijn voor percentages
Horowitz adviseert:
-
1–10% per stap
-
hoe lager je komt, hoe kleiner de percentages (vaak 2–5%)
Voorbeeld: hoe hyperbool afbouwen eruitziet
(uitgewerkt vanaf 30 mg methadon)
In dit schema kun je zien hoe je het 10% procent minderen toepast.
Let op hoe de stappen steeds kleiner worden:
-
30 mg
-
27 mg (–10%)
-
24 mg (–10%)
-
21.6 mg (–10%)
-
19.5 mg ...
Terugschakelen van 10% naar 5 %
Wanneer je voelt dat het afbouwen niet meer lekker gaat, stop je met het minderen van 10%; je schakelt terug naar 5%.
Meer weten over methadon?
Methadon heeft een paar specifieke eigenschappen waardoor vooral het laatste stukje afbouwen lastig kan zijn. Tegelijk heeft het ook veel positieve eigenschappen — op onze methadonpagina leggen we dat duidelijker uit.
Hyperbool afbouwen in de Nederlandse praktijk
Omdat wij veel vragen krijgen van mensen die willen weten of het mogelijk is om oxycodon, tramadol, buprenorfinepleisters of fentanylpleisters hyperbool kunnen afbouwen, hebben wij op basis van het principe van hyperbool afbouwen een eigen praktische handleiding ontwikkeld.
Tramadoldruppels hyperbool afbouwen in de praktijk
Gebruik een verdunde oplossing
Standaard tramadoldruppels (2,5 mg per druppel) zijn te hoog gedoseerd om hyperbool af te bouwen.
Om hyperbool af te bouwen werk je met een verdunde oplossing.
Vraag je apotheker om een verdunde oplossing waarin 1 ml = 1 mg tramadol.
Laat dit duidelijk op het etiket zetten, zodat er later geen verwarring ontstaat.
Voordeel van een apotheek-oplossing
-
geen gedoe met zelf verdunnen
-
veilig en stabiel
-
langere houdbaarheid
-
exacte afbouw mogelijk
-
veel rustiger voor gevoelige mensen
-
veel kleinere stapjes mogelijk
Hoe meet je de dosis af?
Zuig de vloeistof op met een plastic injectiespuitje waarmee je milliliters kunt afmeten.
-
Gebruik verschillende spuitformaten als je grote én kleine hoeveelheden moet meten.
-
Spuitjes zijn bij elke apotheek verkrijgbaar.
Vier innamemomenten per dag
Tramadol werkt ongeveer 6 uur.
Daarom deel je de dagdosis altijd in vier gelijke innamemomenten.
Bij hyperbool afbouwen:
-
verlaag je altijd de totale dagdosis,
-
en verdeel je daarna de nieuwe dagdosis opnieuw over vier momenten.
Nooit één innamemoment apart verlagen.
Hoeveel minderen?
Bij hyperbool afbouwen verlaag je steeds een percentage van de totale dagdosis.
-
De meeste mensen starten met een verlaging van 10%
-
Zodra het gevoeliger wordt — vaak tussen 20 en 10 mg/dag — stap je over naar 5% verlaging.
Waarom?
Omdat het lichaam gevoeliger wordt naarmate je lager komt.
Kleinere procentuele stapjes houden de receptorbezetting rustiger — en daar voel jij je beter bij.
Praktijkvoorbeeld (globaal )
Start op 100 mg/dag → stappen van 10%:
100 → 90 → 81 → 73 → 66 → 60 → 54 → 49 → 44 → 40 → …
Vanaf ±10 mg/dag overstappen op 5%:
10 → 9,5 → 9,0 → 8,55 → 8,1 → …
Zo ontstaat vanzelf een rustige boog naar beneden — de hyperboolcurve.
Belangrijk om te weten
-
Een procentuele stap wordt vanzelf steeds kleiner.
-
Het tempo bepaal je samen met je lichaam.
-
Stabiliseren hoort erbij. Doe dat iedere keer als je denkt dat het nodig is!
Waar vind je de uitgebreide schema’s?
Omdat dit soort tabellen lang zijn én omdat het fijn is om rustig in te zoomen, plaatsen we de volledige schema’s in een aparte blog:
→ Hyperbool afbouwen met tramadoldruppels: uitgebreide schema’s
Oxycodon 5 mg hyperbool afbouwen
We gaan er niet vanuit dat mensen vanaf hogere doseringen oxycodon met druppels gaan afbouwen, want druppels werken maar 3–6 uur. Dat is eigenlijk niet te doen.
-
het middel werkt te kort
-
de pieken en dalen worden te groot
-
het lichaam krijgt te veel klappen
Daarom bieden we alleen het afbouwscenario vanaf 5 mg aan.
Veel mensen nemen nog maar 1× per dag 5 mg oxycodon.
Dat werkt 3–6 uur; de rest van de dag zit het lichaam op nul.
Toch vinden veel mensen het ontzettend moeilijk om te stoppen met die 5 mg - en dat is begrijpelijk.
Daarom hebben wij een praktische oplossing ontwikkeld om die vijf milligram af te bouwen. Hyperbool, dus met zo min mogelijk vervelende bijwerkingen.
Zit je hoger dan 5 mg? Beter overstappen
Gebruik je meer dan 5 mg oxycodon, dan is afbouwen met druppels simpelweg onverstandig.
Bij hogere doseringen is een overstap naar een langwerkend middel veel fijner:
> methadon (meestal het makkelijkst; overstappen kan direct)
> buprenorfine (lange werking; wel een overstapprocedure)
Lees de informatie over overstappen voordat je een keuze maakt.
Werk ALTIJD met een verdunde oplossing
Oxycodon druppels worden in verschillende sterktes geleverd.
Voor hyperbool afbouwen gebruik je altijd een verdunning waarin:
1 ml = 1 mg oxycodon
→vraag of je apotheek dit voor jou op deze sterkte wil verdunnen
→ eenvoudig af te meten met een plastic injectiespuitjespuit
→ rustig, precies en veilig
Eerst de dosis splitsen
-
je begint met je normale tablet/capsule te vervangen door druppels.
Als je 5 mg in één keer inneemt, zakt de werking na een paar uur volledig weg.
Daarom begin je met het splitsen van die vijf milligram: -
2,5 mg op je normale innametijd
-
2,5 mg ongeveer drie uur later
-
Dit bootst de werking van de oorspronkelijke 5 mg redelijk na.
Vanaf hier kun je hyperbool gaan afbouwen.Hoe
Doseren
Je zuigt de verdunde oxycodon vloeistof op met een plastic injectiespuitje, waarin je milliliters kunt afmeten.
Als je veel moet afmeten, kan het handig zijn om meerdere spuitjes te hebben van verschillende formaten.
De spuitjes zijn verkrijgbaar bij de apotheek.
Vier innamemomenten per dag
Let wel dat oxycodon druppels heel kort werken - ergens tussen de 3 en 6 uur.
Je verlaagt de totale dagdosis
Bij hyperbool afbouwen verlaag je de totale dagdosis.
Niet één innamemoment apart verlagen — altijd de dagdosis als geheel.
-
je verlaagt de totale dagdosis in percentages (5% of 10%)
-
daarna verdeel je de nieuwe dagdosis over vier innamemomenten
Je mindert steeds een PERCENTAGE van de hoeveelheid die je op DAT moment gebruikt.
Die hoeveelheid is dus iedere keer ANDERS;
het wordt steeds MINDER.
7. Praktijkvoorbeelden: pleisters, buprenorfine en methadon
Hier kun je straks jouw eigen voorbeelden perfect invoegen.
7.1. Pleisters (fentanyl en buprenorfine)
Pleisters geven een vlak afgifteprofiel, waardoor veranderingen langzaam voelbaar worden. Onder de 12/25 mcg reageren veel mensen gevoeliger. Langere stabilisatietijd is hier normaal.
7.2. Buprenorfine (tabletten)
Buprenorfine gedraagt zich anders dan andere opiaten. Veel mensen lopen vast op 0,4–0,2 mg. Mini-stapjes (soms 0,02 mg) zijn hier vaak passend.
7.3. Methadon
Methadon heeft een lange halfwaardetijd. Onder 5 mg wordt het systeem gevoeliger en moet het tempo omlaag. Bij methadon is geduld onderdeel van het medicijn.
8
.
9.1. Stabiliteit gaat door na 0
Voor sommige mensen duurt dit 6 weken, voor anderen maanden. Dat betekent niet dat het misgaat — het betekent dat het systeem afrondt.
9.2. Veelvoorkomende verschijnselen
-
wisselende energie,
-
onrustige slaap,
-
sterkere emoties,
-
sneller spanning.
Dit neemt af naarmate het zenuwstelsel normaliseert.
10. Conclusie
De onderkant voelt anders omdat het biologisch anders is. Je lichaam is bezig stabiliteit op te bouwen op een punt waar het jarenlang ondersteuning heeft gehad. Dankzij de inzichten van Horowitz kunnen we nu helder uitleggen waarom voorzichtig afbouwen bewezen beter werkt.
Het is geen fout, geen mislukking en geen zwakte. Het is fysiologie. En het is herstel.
Hyperbool afbouwen vanaf 5 mg/dag (2×2,5 mg)
Stap 1 — 10% minder
5 mg → 4,5 mg/dag
(= 2× 2,25 mg)
Stap 2 — 10% minder
4,5 mg → 4,05 mg/dag
(= 2× 2,02 mg)
Stap 3 — 5% minder
4,05 mg → 3,85 mg
(= 2× 1,93 mg)
Stap 4 — 5% minder
3,85 mg → 3,66 mg
(= 2× 1,83 mg)
Stap 5 — 5% minder
3,66 mg → 3,48 mg
(= 2× 1,74 mg)
…en zo verder
Elke 7–14 dagen één stap omlaag
5. De curve — waarom de onderkant zo scherp voelt
Hier komt een van de belangrijkste inzichten uit deze richtlijn.
5.1. De afbouw curve is bovenaan rustig, onderaan steil
Aan het begin gaat de receptorbezetting vrij gelijkmatig omlaag. Maar onderaan zit een “knik” in de curve: ineens kom je in een fase waar een kleine dosisverlaging ineens veel minder receptorbezetting geeft.
Een stap die eerst geen probleem was, voelt nu levensgroot.
5.2. Waarom 10% minderen niet altijd werkt
De bekende 10%-regel werkt prima… totdat je in dat steile stuk komt. Dan is 10% geen “klein stapje”, maar een forse daling in receptorbezetting. Daarom reageren mensen daar zo sterk op.
5.3. Waarom microstappen logisch zijn
Microstappen zijn dus niet overdreven voorzichtig; ze ze sluiten aan bij hoe het zenuwstelsel werkt in het laatste stukje van de afbouw
Voorbeeld schema's
Voorbeeld: hyperbool, met 10%
⭐ Voorbeeld 1 – Hyperbool met 10% (vanaf 50 mg)
(hier geldt: mg = ml)
Stap
⭐ Voorbeeld 2 – Hyperbool met 5% (vanaf 50 mg)
(hier geldt: mg = ml)
Stap
⭐ Voorbeeld 3 – Combinatie 10% - 5%
Stap
Hoeveel tijd tussen twee stappen?
Het ideale ritme is:
Elke 7–14 dagen één stap.
Begin eventueel met 7 dagen, en verleng dat later naar 10–14 dagen als je lichaam dat fijner vindt.
niet
Rust werkt beter dan snelheid.
Het ideale ritme is:Elke 7–14 dagen één stap.Begin eventueel met 7 dagen, en verleng dat later naar 10–14 dagen als je lichaam dat fijner vindt.Rust werkt beter dan snelheid.
Pleisters afbouwen volgens het Hyperbool Denkmodel
Pleisters afbouwen volgens het Hyperbool Denkmodel
Hyperbool is geen schema — het is een patroon: grote bovenaan, mini onderaan, flinters op het eind.
En je lichaam bepaalt het tempo
Echt hyperbool afbouwen met pleisters is onmogelijk - want je kunt geen percentages knippen met een pleister.
In plaats daarvan bedachten wij het Hyperbool Denkmodel. Geen schema’s, geen percentages — maar wel Denken in de Hyperbool-curve en die zo goed mogelijk toepassen.
⭐ A. Buprenorfine "10%-denkmethode"
(zonder schema’s, alleen het principe)
⭐ Kern van de Nederlandse aanpassing
Hoewel Nederland niet beschikt over vloeibare buprenorfine, microdoseringen of buccale films, kunnen de principes van hyperbool afbouwen uitstekend worden toegepast met matrixpleisters.
Hoe dichter bij het eind, hoe kleiner het stukje pleister.
Pleisters afbouwen: hyperbool denken
Buprenorfinepleisters in de praktijk
In Nederland worden buprenorfinepleisters veel gebruikt. Dit zijn matrixpleisters: het geneesmiddel zit gelijkmatig verdeeld in de kleeflaag. Daardoor kun je ze voorzichtig knippen en zo kleine, geleidelijke stapjes maken — een praktische manier om de principes van hyperbool afbouwen toe te passen.
Waarom pleisters geschikt zijn voor hyperbool denken
-
het geneesmiddel is gelijkmatig verdeeld in de pleister
-
je kunt even grote stukken knippen
-
je kunt de afbouw aanpassen in kleine percentages
Deze aanpak past precies bij het principe:
hoe lager de dosis, hoe kleiner de stap.
⭐ Stap-voor-stap: werken met smalle strookjes
De meest betrouwbare manier om nauwkeurig af te bouwen:
1. Knip de pleister in zes gelijke, smalle stroken
-
elke strook = ongeveer 1/6 van de totale dosis
-
dit geeft kleine en beheersbare stapjes
-
geschikt voor alle sterktes van buprenorfinepleisters
2. Nog kleinere stappen maken?
Halveer één van de strookjes.
Zo kun je heel fijn en rustig blijven afbouwen.
3. Fixatie (optioneel)
Zet een klein stukje pleistertape over de geknipte rand — puur voor de zekerheid.
4. Afbouwen in percentages
Begin met grotere stroken en neem steeds kleinere stukjes:
-
aan het begin → grotere stukken
-
halverwege → halve stroken
-
onderaan → smalle strookjes of halve strookjes
Zo kun je zonder complexe medicatie toch een hyperbolisch afbouwverloop benaderen.
⭐ Wanneer wordt knippen minder nauwkeurig?
Onder ongeveer 0,8 microgram per uur wordt het lastig om de pleister nog betrouwbaar te verdelen.
Tot die grens werkt het knippen in de praktijk bij de meeste mensen goed.
Fentanyl-denkmodel per raster (2 blokjes = ±5% enz.)
⭐ Vanaf 50 mcg fentanyl (startpunt = 100%)
-
50 → 37: grote bovenstap (mag nog)
-
37 → 25: middengebied → kleinere stappen
-
25 → 12,5: gevoelig gebied → mini-stapjes (stroken, halve stroken)
-
Onder 12,5: microzone → blokjes
-
Allerlaatst: flinters
Kern: grote stappen bovenaan, steeds kleiner onderaan.
⭐ Vanaf 37 mcg (instappen in het midden)
-
Je zit al in het gevoeligere stuk
-
Grote stappen horen hier niet meer
-
Je begint direct met kleinere stappen
-
Onder 25 ga je naar mini-stukjes
-
Onder 12,5 start je met blokjes + flinters
Kern: Je haakt in de middenfase → dus voorzichtiger dan iemand die op 50 begon.
⭐ Vanaf 25 mcg (instappen in de mini-zone)
-
Je zit al diep in de gevoelige zone
-
Grote stappen zijn voorbij
-
Je begint direct met: halve stroken, derde stroken, kwartjes
-
Rond 15–12,5 begin je al met blokjes
-
Onder 12,5 → flinters
Kern: Hoe lager je instapt, hoe langzamer je moet dalen.
⭐ De algemene regel voor élk instappunt
Hoe later je instapt, hoe rustiger je te werk gaat.
Hoe lager de dosis, hoe kleiner de stapjes.
Iedereen sluit aan bij hetzelfde patroon:
groot bovenaan → kleiner → mini → micro → flinter.
Valkuilen
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
Basisinformatie:: belangrijk om te weten
• Stabiliseren
Stabiliseren is een afbouwpauze nemen. Je stopt even met afbouwen: een week, twee weken, of zo lang als voor jou prettig is. Je lichaam krijgt de tijd om tot rust te komen.
Wanneer je voelt dat je daaraan toe bent, ga je weer verder met afbouwen.
Stabiliseren doe je in overleg met je arts.
Zelf let je op de volgende symptomen, want die geven aan dat het tijd is voor een pauze:
• slapeloosheid
• steeds meer pijn
• sterke innerlijke onrust
• hartkloppingen / misselijkheid
• “dit voelt niet stabiel”
De klachten zijn leidend — zij bepalen het tempo.
“xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
“xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
• Veelgemaakte fouten
• te grote afbouwstappen
• lineair blijven denken (“gewoon elke week 1 mg eraf”)
• afbouwstappen te snel achter elkaar• doorgaan ondanks signalen van je lichaam
• te snel naar nul willen (“ik ben het zat”)
Valkuilen
Bijna iedereen herkent dit patroon:
-
Je mindert
-
Je voelt je redelijk
-
Je denkt: “hé, gaat best goed!”
-
Je mindert nóg een keer
-
En dan… pats → te veel.
Dat komt doordat het brein vertraagd reageert op dalingen.
Het protest komt vaak pas dagen later.
Daardoor voelt een tweede stap al snel als een dubbele klap.
Daarom is de veilige hyperbool-regel:
👉 Minderen → stabiliseren → minderen.
Niet: minderen → herhalen → minderen.
-
6.6. 10% werkt… tot het niet meer werkt
Veel mensen gaan tot ongeveer 20–25% prima op 10%. Daarna bereiken ze de knik in de curve. En van daaruit gaat het steil naar beneden, alsof je op een skischans zit.
In de praktijk zien we één misvatting die regelmatig overal terugkomen: als iemand meer klachten krijgt, wordt soms gedacht dat de dosis weer omhoog moet. Maar volgens Horowitz is dat in de meeste gevallen niet nodig.
4.1. Waarom “omhoog” meestal geen oplossing is
4.2. Wat doorgaans wél werkt
Rust nemen. Niet verhogen, maar stabiliseren. Het systeem krijgt dan tijd om de nieuwe situatie echt te verwerken.
???Veel mensen zijn verbaasd dat klachten vanzelf zakken, zonder dat er iets aan de dosis verandert. Dat is precies wat Horowitz bedoelt: je lichaam is aan het werk, ook al voelt het even onrustig.
4.3. Wanneer een verhoging wél logisch is
Een verhoging is pas verstandig wanneer:
-
klachten vier weken lang geen enkele beweging laten zien,
-
het stresssysteem duidelijk uitgeput raakt,
-
iemand niet meer functioneert.
Maar ook dán werkt een mini-verhoging vaak beter dan een grote stap terug.
. Het laatste gedeelte afbouwen
Wat doorgaans werkt:
-
kleine stappen (5%, 3%, soms 1%),
-
voldoende stabilisatietijd,
-
de curve respecteren,
-
schommelingen herkennen als normaal,
-
pas aanpassen bij langdurige klachten,
-
rust nemen als het lichaam dat aangeeft.
Het gaat niet om snelheid, maar om draagbaarheid.
9. Na de laatste milligram
Ook na 0 mg is het lichaam nog bezig met afronden
• Medicatie tegen ontwenningsverschijnselen
Als je erg veel last hebt van ontwenningsverschijnselen kun je kortdurend clonidine gebruiken; dit helpt tegen onrust, rillingen, hartkloppingen en pijn.
Maar let wel:
het feit dat je clonidine nodig hebt, betekent dat je te snel afbouwt.
• Medicatie tegen ontwenningsverschijnselen
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
Als je erg veel last hebt van ontwenningsverschijnselen kun je kortdurend clonidine gebruiken; dit helpt tegen onrust, rillingen, hartkloppingen en pijn.
Maar let wel:
het feit dat je clonidine nodig hebt, betekent dat je te snel afbouwt.
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
“xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
2222222222222222222222222
3333333333333333333333333
“xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
3333333333333333333333333
“xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
“xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx
_edited_edited.jpg)
Lotgenotencontact
Besloten Facebookgroep – Opiaten Afbouwen
Ben je aan het afbouwen? In onze besloten groep vind je herkenning, steun en praktische ervaringen van mensen die hetzelfde doormaken.
Je bent welkom - met al je vragen en twijfels. Je bent welkom zoals je bent!
→ Word lid van onze besloten groep