Afbouwzorg: waarom het vastloopt

PLAN
AfbouwZORG

De problemen rond het afbouwen van opioïde pijnstillers ontstaan niet door één enkele oorzaak. Ze zijn het gevolg van een combinatie van factoren: er is weinig onafhankelijk onderzoek, deskundigheid is nog beperkt, passende begeleiding ontbreekt vaak en de verantwoordelijkheid komt regelmatig bij de patiënt zelf terecht. Daardoor wordt de problematiek structureel onderschat en blijven veel mensen onnodig vastlopen.

Gebrek aan onderzoek

Jaarlijks krijgen ruim één miljoen Nederlanders een opioïde pijnstiller voorgeschreven. Een aanzienlijk deel gebruikt deze middelen langer dan drie maanden. Toch is over deze groep verrassend weinig bekend.

In Nederland wordt nauwelijks onafhankelijk, patiëntgericht onderzoek gedaan naar langdurig gebruik van opioïden op doktersrecept en het afbouwen van deze middelen. Daardoor ontbreekt belangrijke informatie die nodig is om beleid te ontwikkelen en de kwaliteit van de afbouwzorg te verbeteren.

Zo is onvoldoende bekend:

hoeveel mensen langdurig opioïden gebruiken;
hoeveel mensen proberen af te bouwen;
hoeveel mensen daarbij vastlopen;
hoeveel afbouwpogingen zij hebben gedaan;
hoe patiënten de begeleiding ervaren;
hoeveel mensen uiteindelijk succesvol afbouwen;
en hoe het hen op de langere termijn vergaat.

Zolang deze kennis ontbreekt, blijft het moeilijk om goed onderbouwd beleid te ontwikkelen en de kwaliteit van de afbouwzorg te beoordelen. Zonder inzicht in de omvang van het probleem en de ervaringen van patiënten is het lastig om te bepalen welke ondersteuning werkelijk nodig is.

De gevolgen van een gebrek aan onderzoek en investering

Wanneer ongeveer 200.000 mensen langdurig opioïden gebruiken, de problemen bij het afbouwen al jarenlang bekend zijn en patiënten steeds dezelfde knelpunten benoemen, is het opvallend dat er nog altijd weinig onafhankelijk, patiëntgericht onderzoek plaatsvindt. Ook krijgen mensen die willen afbouwen vaak begeleiding van zorgverleners die hiervoor nauwelijks specifieke scholing hebben gehad.

Dat roept de vraag op of afbouwzorg voldoende prioriteit krijgt.

Goede afbouwzorg vraagt om investeringen in onderzoek, scholing, begeleiding en passende ondersteuning. Dat kost geld. Maar onvoldoende investeren heeft eveneens een prijs.

De prijs van gebrekkige afbouwzorg

De maatschappelijke kosten van gebrekkige afbouwzorg zijn grotendeels onzichtbaar. Ze komen terecht in langdurig zorggebruik, uitval op de arbeidsmarkt, psychische problemen, herhaalde verwijzingen, blijvende afhankelijkheid van medicatie en verlies van kwaliteit van leven.

Daar komt nog de persoonlijke schade bij. Veel mensen raken langdurig afhankelijk van opioïden nadat zij deze medicijnen op voorschrift van hun arts zijn gaan gebruiken voor een gewone hulpvraag, zoals pijn. Zij hebben nooit bewust gekozen voor afhankelijkheid of een langdurig en ingewikkeld afbouwtraject.

Toch wordt het afbouwen vaak behandeld als een verantwoordelijkheid van de patiënt zelf. Mensen moeten uitzoeken hoe zij kunnen afbouwen, omgaan met ontwenningsklachten en zelf oplossingen vinden wanneer begeleiding tekortschiet.

Een gezamenlijke verantwoordelijkheid

Wij vinden dat dit anders moet. Afbouwzorg is geen individueel probleem, maar een gezamenlijke verantwoordelijkheid van zorgverleners, beleidsmakers en zorgorganisaties.

Een toekomstbestendig afbouwzorgsysteem vraagt om deskundigheid, passende begeleiding, onafhankelijk onderzoek en beleid dat uitgaat van de behoeften van patiënten. Mensen die afhankelijk zijn geworden van opioïden op doktersrecept verdienen goede zorg, zonder stigmatisering of het verwijt dat zij het probleem zelf hebben veroorzaakt.

Investeren in betere afbouwzorg

Als we de afbouwzorg in Nederland werkelijk willen verbeteren, zijn gerichte investeringen noodzakelijk. Dat vraagt onder meer om betere scholing van zorgverleners, meer ruimte voor maatwerk, gespecialiseerde ondersteuning, laaggedoseerde afbouwmedicatie en onafhankelijk, patiëntgericht onderzoek. Ook is meer bewustwording nodig, zowel binnen de gezondheidszorg als in de samenleving.

Wij hopen dat beleidsmakers, zorgorganisaties, onderzoekers en kennisinstituten, zoals het Trimbos-instituut, deze groeiende groep patiënten de aandacht geven die zij verdient.

Want achter de cijfers gaan mensen schuil. Mensen die afhankelijk zijn geworden van opioïden na een reguliere medische behandeling en recht hebben op deskundige begeleiding, passende zorg en beleid dat is gebaseerd op kennis in plaats van aannames.

Alleen door te investeren in onderzoek, deskundigheid en samenwerking kan de afbouwzorg zich ontwikkelen tot een volwaardig onderdeel van de Nederlandse gezondheidszorg.