_edited_edited.png){kind=small}
Afbouwen en stoppen met fentanyl
Fentanyl is een zeer sterkwerkend opiaat: het is 80-100 keer sterker dan morfine. Fentanyl staat erom bekend dat het zeer verslavend is. Dit risico kan al binnen twee tot vier weken ontstaan.
Afbouwen moet altijd voorzichtig gebeuren.
Gewenning, afhankelijkheid
Lichamelijke gewenning
Hoe langer je fentanyl gebruikt, hoe meer je lichaam aan het middel gewend raakt. Je hebt steeds meer nodig om de pijn te onderdrukken en je goed te voelen. Binnen korte tijd is het lichaam afhankelijk van fentanyl. Je kunt niet zomaar stoppen met fentanyl, je moet het langzaam afbouwen.
Geestelijke afhankelijkheid
Fentanyl ontspant het lichaam en geeft een rustig gevoel. Het verlangen naar die rust kan een belangrijke reden zijn om het middel te blijven gebruiken. Zo kan verslaving er ongemerkt insluipen.
Mensen die in het verleden al eens verslaafd zijn geweest, problemen hebben (gehad) met alcohol of drugs lopen een groter risico op verslaving dan anderen. Dat geldt ook voor mensen met psychiatrische of maatschappelijk onstabiele achtergrond.
Toch loopt in principe iedereen die fentanyl gebruikt het gevaar om geestelijk afhankelijk te worden.
Een ervaringsdeskundige zegt hierover:
“Bij fentanyl wordt meestal alleen gesproken over de pleister. Maar het is juist de kortwerkende fentanyl/abstral die enorm verslavend is. Zo’n pilletje stijgt meteen naar je hoofd. Het is alsof je op watten loopt. Je krijgt een energie boost en als dat na 2 à 3 uur uitgewerkt is, wil je weer zo’n pil... Het is dubbel lastig om te stoppen, zowel geestelijk als lichamelijk."
Redenen om te stoppen
Een groot nadeel van fentanyl (net zoals ook alle andere opiaten) is dat het op den duur de pijn erger maakt. Fentanyl maakt op den duur het lichaam gevoeliger voor pijn en kan zelfs meer pijn veroorzaken. Dit heet sensitisatie.
-
Sterke opiaten zoals fentanyl zijn het meest effectief als ze kortdurend gebruikt worden.
-
Toch blijven veel artsen het voorschrijven - en veel patiënten blijven erom vragen. Men doet dit omdat men bang is om weer pijn te krijgen. Men is er vaak van overtuigd dat doorgaan met fentanyl de enige optie is.
-
Wanneer je fentanyl maanden of jaren gebruikt, neemt de werking af. Je hebt steeds meer nodig om je goed te voelen - maar het heeft steeds minder effect.
-
Bestaande gezondheidsklachten (o.a. ademhalingsproblemen, darmproblemen, epilepsie of lever- of nierfunctiestoornissen) kunnen in combinatie met fentanyl verergeren.
-
Gelijktijdig gebruik van fentanyl met alcohol, slaap- en kalmeringsmiddelen, antidepressiva of antipsychotica kan de onderdrukkende werking op o.a. de ademhaling versterken. Dit kan leiden tot zeer gevaarlijke situaties.
-
In het verkeer kan het gebruik van fentanyl gevaarlijk zijn, vooral wanneer je wisselende doseringen gebruikt (abstral).
-
Het gevaar van een overdosis is reëel. Fentanyl is zo sterk dat zelfs een kleine hoeveelheid dodelijk kan zijn.
Officieel is je huisarts verantwoordelijk om jou te begeleiden tijdens het afbouwen van fentanyl. Je kunt ook afbouwen via apotheker of via de verslavingszorg (met of zonder een opname). Begeleiding via de pijnpoli is een mogelijkheid. De juiste begeleiding is ontzettend belangrijk.
Begeleiding
Afbouwen via de huisarts, apotheker
Wanneer je gaat afbouwen via de huisarts of apotheker, is het belangrijk om te weten wat je van de begeleiding mag verwachten. Het begeleiden van een afbouwtraject is meer dan een receptje voorschrijven!
👉 Begeleiding: wat mag je verwachten
Helaas ontvangt Belangenorganisatie Opiaten Afbouwen regelmatig vragen van mensen die problemen ervaren met de begeleiding via de huisarts. Dat kan verschillende oorzaken hebben.
👉 Begeleiding: Wat als het mis gaat voor een overzicht van vragen en mogelijke oplossingen.
Afbouwen via de verslavingszorg
Wanneer je een instelling voor verslavingszorg kiest, realiseer je dan dat de meeste instellingen niet zijn ingesteld op het behandelen van mensen met een medicijnverslaving en bijkomende pijnproblemen.
De pagina Afbouwen via de Verslavingszorg: wat moet je weten, wat kun je verwachten wordt binnenkort toegevoegd.
Afbouwen via de pijnpoli
Sommige mensen bouwen af via de pijnpoli, maar er zijn veel pijnpoli's die deze begeleiding niet aanbieden, omdat men onvoldoende kennis in huis heeft over het afbouwen van opiaten.
De pagina Afbouwen via de Pijnpoli: wat moet je weten wat kun je verwachten wordt binnenkort toegevoegd.
Fentanyl afbouwen: hoe pak je het aan
Fentanyl kan op verschillende manieren worden afgebouwd. Iedere manier heeft voordelen en nadelen.
Mensen die fentanyl afbouwen doen dat meestal door de pleisters te knippen.
Sommige artsen zeggen dat dat niet mag, maar dat klopt niet. Tegenwoordig zijn fentanylpleisters 'matrixpleisters' en die mogen geknipt worden. Alhoewel daar ook wel weer wat kanttekeningen bij zijn.
In de praktijk knipt iedereen de pleisters, omdat anders de stappen te groot zijn.
In de Fentanyl Afbouwgids lees je meer; hebben wij tips verzameld om beter overzicht te houden op het afbouwen een secuur te knippen.
👉 Ga naar Fentanyl Afbouwschema
Pleisters knippen
Overstappen naar buprenorfine
Fentanyl staat erom bekend dat het erg onprettig en lastig is om af te bouwen. Sommige mensen stappen over naar het middel buprenorfine en bouwen daarmee af. Buprenorfine afbouwen is gemakkelijker dan fentanyl omdat het minder ontwenningsverschijnselen geeft.
Overstappen gebeurt meestal via de verslavingszorg; je hoeft daarvoor niet te worden opgenomen.
Afbouwtempo fentanyl afbouwen
Heel kort samengevat
• Het afbouwen van fentanyl wordt door ervaringsdeskundigen beschreven als zeer onprettig. Langzamer afbouwen is nog steeds onprettig, maar geeft minder ontwenningsverschijnselen.
• Een langzamer tempo geeft je lichaam de tijd om te wennen aan de nieuwe situatie, de ontwenningsverschijnselen te verwerken en weer zelfstandig met pijn om te leren gaan. Dat kost tijd. Het afbouwen van fentanyl duurt vaak heel lang, soms maanden.
• Rustig afbouwen is het minst belastend voor je lichaam. Ben je op leeftijd of heb je een kwetsbare gezondheid of een gevoelig lichaam, bouw dan extra voorzichtig af en las extra ruime pauzes in tussen de stappen omlaag.
• Langzaam afbouwen betekent niet dat je tijdens het afbouwen geen ontwenningsverschijnselen voelt. Het is normaal dat je je na iedere dosisverlaging grieperig, ziek voelt. Als het goed is, is dit na twee à drie dagen voorbij. Is dat niet het geval, dan gaat het afbouwen te snel.
• Om de hoeveel tijd de dosis omlaag kan is voor iedereen anders. Het kan handig zijn te monitoren hoe je je voelt na iedere afbouwstap en dit met je arts te bespreken.
Dit kun je doen met onze OASE Opiaten Afbouwen Subjectieve Ervaringsmonitor.
➝ In het Fentanyl Afbouwschema lees je hoe je dit praktisch kunt aanpakken.
Het is absoluut onverantwoord om in cold turkey te stoppen met fentanyl. Acuut stoppen is een te grote overgang voor je lichaam en je hersenen; dit is beslist af te raden.
Zo snel mogelijk stoppen?
Fentanyl snel afbouwen is onverstandig. Probeer je het toch, dan zul je behoorlijk ziek worden. De meeste mensen doen maanden over het afbouwen, zeker na langdurig gebruik.
Cold turkey
Afbouwschema fentanyl
Lees daarom ook ➜ Afbouwen: hoe pak je dat aan
Er bestaat niet één afbouwschema dat voor iedereen geschikt is. Hoe snel je kunt afbouwen hangt onder meer af van je dosering, hoe lang je fentanyl gebruikt en hoeveel last je hebt van ontwenningsklachten.
Het Fentanyl Afbouwschema bevat verschillende voorbeelden voor een zorgvuldige afbouw. Daarnaast uitleg over afbouwen door de fentanylpleister in kleine reepjes te knippen.
Een afbouwschema geeft houvast, maar je lichaam bepaalt het tempo. Op de pagina ‘Afbouwen: hoe pak je dat aan?’ lees je hoe je herkent of een stap goed valt, wanneer je beter stabiliseert en hoe je voorkomt dat klachten zich opstapelen.
Wat zegt de Officiële Richtlijn over stoppen met fentanyl?
In de officiële richtlijn voor het afbouwen van fentanyl, de Handreiking Afbouw Opioïden van het Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik (IVM) vind je (blz 15) een snel en een langzaam schema om fentanyl af te bouwen.
Aals je afbouwt via huisarts of pijnarts, is de kans aanwezig dat je afbouwt volgens deze schema's.
Beide schema's adviseren om elke 6 of 9 dagen te verlagen. Volgens veel ervaringsdeskundigen gaat dat te snel.
De richtlijn meldt geen onderscheid tussen kortdurend en langdurig gebruik.
Veel ervaringsdeskundigen merken dat zij meer tijd nodig hebben dan daarin wordt geadviseerd.
"
"Wat pleisterafbouw betreft is mij geleerd door verslavingszorg dat 10% minderen per 2 weken de richtlijn is. In het begin ging dat goed.
Nu ik wat verder ben houd ik nog steeds 10% aan maar de tijd tussen de stappen doe ik op geleide van hoe mijn lichaam voelt. Heb ik na die 2 weken nog teveel last van ontwenning, dan wacht ik rustig nog een week of 2 langer voordat ik weer naar beneden ga."
"
"Ik ben gaan afbouwen vanaf 150 mcg. Bij mij was het schema 1x per 2 weken 12 mcg naar beneden. Dit viel bij de eerste keer omlaag al zo tegen dat ik noodgedwongen 4 weken op dezelfde dosis ben gebleven (in plaats van 2). Daarna was voor mij duidelijk dat een pauze van 4 weken tussen de dosisverlagingen voor mij net genoeg zijn.
Ik wil voor de volgende stap een tussenpauze inlassen van 6 weken."
Bekijk alle reacties op dit schema, en lees meer over het schema en de Officiële handreiking zelf.
Wat zeggen ervaringsdeskundigen over deze Richtlijn?
Het probleem bij afbouwen: te grote stappen
Als je fentanyl gaat afbouwen, merk je al snel dat standaardadviezen vaak niet verder gaan dan: de pleister doormidden knippen, of hooguit in vieren.
Maar dat betekent nog steeds grote stappen – zeker wanneer je lager in dosering komt.
Pleisterknip-hulpmiddel
Daarom hebben wij een hulpmiddel ontwikkeld:
een raster dat je op de pleister plakt en gebruikt als maatverdeling bij het knippen.
Met dit raster kun je veel kleinere stapjes maken.
Kleinere stapjes betekent meestal: minder ontregeling en minder ontwenningsklachten.
Wij hebben deze methode stap voor stap uitgewerkt.
Afbouwen in de praktijk
Een afbouwschema maak je nooit in één keer voor het gehele afbouwtraject. Je begint met het opstellen van een globaal schema, in overleg tussen jou en je arts. Gedurende het afbouwen wordt steeds opnieuw bekeken hoe het gaat; zonodig wordt het schema bijgesteld.
Dit klinkt misschien wat algemeen, maar een afbouwschema dat voor de één goed is hoeft niet ook voor de ander goed te zijn. Afbouwen is ECHT maatwerk. Vandaar dat een goede begeleiding zo belangrijk is: je arts moet inzicht en ervaring hebben.
• Eenmaal begonnen met afbouwen merk je vanzelf of het gekozen tempo en de dosisverlagingen goed gekozen zijn. Zo niet, dan moet het schema worden aangepast!
• In overleg met je arts moet je steeds blijven zoeken naar de beste balans tussen het verlagen van de doseringen en de situatie draaglijk houden. Jij moet daarin een belangrijke stem hebben: jij bent immers degene die het moet doen!
• Je moet altijd rustig beginnen met afbouwen: als je direct al hevige ontwenningsverschijnselen krijgt, dan betekent dat dat je te snel gaat.
• Hoe verder je komt met afbouwen, hoe kleiner de afbouwstappen en hoe langer de tijd tussen de stappen. Hoe dichter bij nul je komt, hoe lager het tempo wordt!
• Afbouwen is geen race; het belangrijkste is om steeds te proberen de ontwenningsverschijnselen zo draaglijk mogelijk te houden.
In het Afbouwschema Fentanyl vind je uitgebreide informatie over het afbouwen zelf.
Ontwenning fentanyl
Iedere keer als je met je dosering omlaag gaat, zul je dat voelen. Dat is vaak heel onprettig. Hoe lang het duurt voordat je je beter voelt, is bij iedereen verschillend.
Als de ontwenningsverschijnselen te lang duren en voor jou niet te verdragen zijn, dan is de kans groot dat de stap omlaag te groot is geweest. Of dat de afbouwstap te snel is gevolgd op de vorige. Het kan natuurlijk ook een combinatie zijn.
Ontwenningsverschijnselen zijn extremer naarmate je een grotere afbouwstap maakt. Je kunt last krijgen van onrust, trillen, diarree, hartkloppingen, loopneus, niezen, rillerigheid, koorts, zweten, extreem gapen, branderige huid, spierkrampen, hoesten, verlies van eetlust, misselijkheid en maagkrampen.
Ook sombere, depressieve gevoelens komen voor.
Veel mensen krijgen gedurende het afbouwen griep, keelontsteking, bijholteontsteking en/ of oorontsteking. Soms meerdere keren achter elkaar.
Spierkrampen, enorme spierspanning in de benen, onrustige benen waardoor je niet in bed kunt blijven liggen zijn heel vervelend. Als gevolg daarvan is het haast onmogelijk om te slapen
Slapeloosheid is een heel onprettig bijverschijnsel van afbouwen. Als je na 2, 3 dagen nog niet fatsoenlijk hebt geslapen, vraag je arts dan om een slaapmiddel voor kortdurend gebruik. Je hebt je rust hard nodig bij het afbouwen. Als je langer dan een dag of 5 niet slaapt kun je gaan hallucineren en in het ergste geval in een psychose belanden. Laat het niet zover komen en trek aan de bel !
Als je arts je een slaapmiddel geeft dat niet werkt, neem dan direct de volgende dag opnieuw contact op. Laat je niet afschepen!
Ontwenningsverschijnselen 'meten' met OASE
Met de Opiaten Afbouwen Subjectieve Ervaringsmonitor kun je gemakkelijk een overzicht te maken van de ontwenningsverschijnselen die jij ervaart tijdens het afbouwen van opiaten. De monitor bespaart je veel uitleggen: de arts ziet in één oogopslag welke ontwenningsverschijnselen je ervaart en hoe ernstig die zijn.
Je kunt het overzicht meenemen naar je behandelaar om samen het resultaat bekijken en de volgende stap in de behandeling te bespreken.
Medicatie tegen ontwenningsverschijnselen
Soms zijn de ontwenningsverschijnselen gewoon te heftig. Je kunt je arts vragen om medicatie om de ontwenningsverschijnselen te verminderen. Clonidine wordt in de verslavingszorg veel gebruikt bij ontwenningsverschijnselen, maar niet iedereen kan het gebruiken. Dit middel heeft namelijk een bloeddrukverlagend effect.
Andere maatregelen
-
Als de stap omlaag echt te groot is geweest en je bent extreem ziek, kun je een klein stapje terug gaan, naar de vorige dosering of naar iets tussen de beide doseringen in. Maar liever doe je dit niet.
-
Beter is het om de ontwenningsklachten eerst met medicatie te verlichten en een afbouwpauze in te lassen. Zo’n pauze kan twee weken duren of zelfs langer; dit heet stabiliseren.
-
Voordat je verder gaat met afbouwen moet je je minstens een week (liefst twee weken) weer redelijk goed voelen. Ga je te snel verder met afbouwen, dan word je opnieuw ziek.
-
Nogmaals: er is geen enkele reden om je te haasten. Hoe meer haast, hoe groter de kans op problemen!
-
BELANGRIJK: Spreek af met je arts dat de volgende keer de stap omlaag kleiner moet zijn en/ of minder snel moet volgen op de vorige.
De laatste loodjes
Het laatste beetje fentanyl afbouwen is het moeilijkst. Het venijn zit in de staart, zeggen ervaringsdeskundigen. Voor je lichaam is dit een hele zware periode.
Wat kun je doen
-
Een serieuze mogelijkheid is om voor het laatste deel alsnog over te stappen op buprenorfine, omdat het afbouwen daarvan minder ontwenningsverschijnselen geeft.
-
Tijdens het afbouwen moet je lichaam zich steeds opnieuw aanpassen aan een lagere dosis. Dat kost veel energie. Extra rust kan daarom belangrijk zijn. Om het lichaam te ondersteunen kun je extra mineralen gebruiken. Veel drinken is ook van belang.
Stoorzenders tijdens het afbouwen
Uit verhalen van ervaringsdeskundigen blijkt dat bepaalde factoren regelmatig tot (grote) problemen leiden bij het afbouwen. Het zijn zaken waardoor mensen afhaken, stoppen met afbouwen, hun motivatie verliezen.
Geef de moed niet op!
Heel erg zonde, want als het afbouwen mislukt kost het veel moeite om moed te verzamelen om de draad weer op te pakken. Vaak zijn het dingen die je van tevoren kunt zien aankomen, en iets aan zou kunnen doen.
Bekijk hier de Top Tien van belangrijkste stoorzenders tijdens het afbouwen
en wat je eraan kunt doen.
Pleisters: praktische vragen
❓ Mijn fentanylpleister laat los. Wat moet ik doen?
❓ Wat gebeurt er met een fentanylpleister bij warm weer?
❓ Kan ik douchen of zwemmen met een fentanylpleister?
❓ Ik krijg huiduitslag van mijn pleister. Wat kan ik doen?
❓ Ik zweet veel. Hoe zorg ik dat mijn pleister blijft zitten?
❓ Kan ik extra pleisters aanvragen?
Fentanyl bijgekocht op de zwarte markt... en nu?
Sommige mensen komen tijdens het afbouwen in een situatie terecht waarin zij extra oxycodon of een ander opiaat gaan bijkopen. Soms via bekenden, soms via internet of de zwarte markt.
Dat gebeurt meestal niet omdat iemand zo graag "verslaafd wil zijn", maar omdat de ontwenningsverschijnselen ondraaglijk zijn geworden of omdat iemand constant op het randje zit van te weinig medicatie in huis hebben.
Je bent daarin zeker niet de enige.
Bij veel mensen loopt na het kopen het gebruik langzaam steeds hoger op.
Heb je fentanyl bijgekocht en weet je niet goed hoe je nu verder moet? Blijf er niet alleen mee rondlopen. Er zijn altijd mogelijkheden om de situatie weer veilig onder controle te krijgen. Wij kunnen je daarbij helpen.
Meer informatie:
Besloten Facebookgroep Opiaten Afbouwen
Wil je contact met anderen die écht begrijpen wat je doormaakt?
Je bent van harte welkom in onze besloten Facebookgroep.
Lotgenotencontact
Een veilige plek om ervaringen te delen, vragen te stellen en herkenning te vinden bij anderen die, net als jij, bezig zijn met afbouwen of herstellen.
Er wordt veel gereageerd op berichten, soms met informatie en tips, soms met warme, betrokken woorden.
Je wordt gehoord, je mag er zijn: je staat er niet alleen voor.
👉 Besloten FB Opiaten Afbouwen Contactgroep
-
Wat is er nieuw op de site
-
Acties Belangenorganisatie Opiaten Afbouwen
-
En meer!