Clonidine bij ontwenningsverschijnselen: wordt het wel voorgeschreven?

Deelonderzoek Afbouwzorg Nederland Deze vragen maken deel uit van de derde onderzoeksronde van het Onderzoek Afbouwzorg Nederland.

Aan dit onderzoek namen 28 respondenten deel. Vanwege dit kleine aantalde afmeting van wat ik nodig heb geven wij geen cijfermatige uitslag maar wel een inkijkje in de dagelijkse praktijk van het afbouwen van opiaten.

• Clonidine kan helpen bij ontwenning, maar wordt het wel voorgeschreven? Wat is clonidine?

Clonidine is zelf geen opiaat, maar kan ontwenningsklachten zoals pijn, onrust, zweten, hartkloppingen, een opgejaagd gevoel en andere lichamelijke ontwenningsverschijnselen helpen verminderen. Clonidine is van oorsprong een bloeddrukverlager.

Clonidine bij ontwenningsverschijnselen

Van de 28 deelnemers aan deze onderzoeksronde geeft meer dan de helft aan dat clonidine tijdens het afbouwen nooit ter sprake is gekomen.

Slechts een klein aantal respondenten kreeg clonidine voorgeschreven; velen moesten het middel zelf ter sprake brengen voordat de arts wilde overwegen om het voor te schrijven.

•Sommige respondenten hadden de indruk dat hun arts weinig ervaring had met clonidine of terughoudend was om het voor te schrijven.

•Tegelijkertijd waren deelnemers die clonidine wel gebruikten vaak positief over de invloed ervan op hun ontwenningsklachten.

• Overstappen naar een ander opioïd tijdens het afbouwen (bijvoorbeeld buprenorfine/Suboxone, methadon of een ander middel)

Waarom kan overstappen zinvol zijn? Voor sommige patiënten kan een overstap naar een ander opioïd helpen om het afbouwen beter vol te houden. Langwerkende middelen geven meer stabiliteit en rust, wat tijdens het afbouwen belangrijk is. Toch blijkt uit de reacties dat deze mogelijkheid bij veel deelnemers nooit werd besproken. Meerdere respondenten brachten de optie zelf ter sprake, met wisselend succes.

Een deel van de deelnemers gaf aan dat een overstap hielp om klachten beter op te vangen. Anderen liepen later alsnog vast tijdens het afbouwen. Of het ontbreken van een overstapmogelijkheid daarbij een rol heeft gespeeld, is op basis van dit onderzoek niet vast te stellen.

• Stabiliseren tijdens het afbouwen

Wat is stabiliseren?

Stabiliseren is even niet verder afbouwen, maar tijdelijk op dezelfde dosis blijven om het lichaam rust te geven. Veel patiënten geven aan dat stabiliseren helpt om op adem te komen en daarna weer verder te kunnen afbouwen.

Niet iedere patiënt kreeg ruimte om tijdelijk te stabiliseren tijdens het afbouwen.

Sommige respondenten voelden druk om toch verder af te bouwen, ondanks ernstige ontwenningsklachten of duidelijke signalen dat het afbouwtempo te hoog lag.

Opvallend is dat meerdere deelnemers juist begrip, flexibiliteit en de mogelijkheid om tijdelijk pas op de plaats te maken noemen als belangrijke voorwaarden voor een succesvol afbouwtraject.

• Tempo van afbouwen

Hoe groot is de invloed van het afbouwtempo?

Veel respondenten noemen het tempo een belangrijke factor voor het slagen van een afbouwtraject.

Meerdere deelnemers vonden dat het afbouwtempo te hoog lag of onvoldoende was aangepast aan hun persoonlijke situatie en belastbaarheid.

V el respondenten noemen kleinere afbouwstappen en een aangepast afbouwtempo een voorwaarde om het afbouwen beter te kunnen volhouden.

Op basis van deze onderzoeksronde is niet vast te stellen in hoeverre deelnemers zelf invloed hadden op het afbouwtempo. Wel blijkt uit de reacties dat veel mensen behoefte hadden aan een tempo dat beter aansloot bij hun klachten en mogelijkheden.

• Tijd & aandacht van de begeleider

Hoe belangrijk is dit? Uit eerdere onderzoeken van Afbouwzorg Nederland blijkt steeds opnieuw dat mensen veel behoefte hebben aan goede begeleiding tijdens het afbouwen van opiaten. Wanneer die begeleiding onvoldoende aanwezig is, wordt dat vaak als een belangrijk gemis ervaren. De ervaringen van de deelnemers liepen sterk uiteen. Sommige deelnemers voelden zich gehoord, serieus genomen en voldoende ondersteund tijdens het afbouwen.

Andere deelnemers benoemden een gebrek aan tijd, onvoldoende begeleiding of onvoldoende kennis over het afbouwen van opiaten.

• Kennis van de behandelaar

Hoe belangrijk is deskundigheid? Je zou zeggen dat het voor de hand ligt dat die deskundigheid aanwezig is. Toch is dat niet altijd het geval.

Respondenten noemen onder andere:

• onvoldoende kennis over ontwenningsverschijnselen

• weinig kennis over taperingstrips en lagere doseringen

• te weinig aandacht voor stabiliseren of langzaam afbouwen

• onvoldoende onderscheid tussen lichamelijke afhankelijkheid en verslaving

• Aanvullend advies verslavingsarts

De waarde van aanvullend advies

Verslavingsartsen beschikken over specifieke kennis van afhankelijkheid, ontwenning en het afbouwen van opiaten. In complexe situaties kan aanvullend advies of een second opinion waardevol zijn.

Bij een deel van de respondenten werd het raadplegen van een verslavingsarts nooit besproken.

Sommige deelnemers gaven aan graag specialistische ondersteuning te hebben gewild, maar kregen deze mogelijkheid niet aangeboden.

Enkele respondenten wiens arts wel de hulp van een verslavingsarts had ingeroepen waren positief over diens input.

Wat dit onderzoek laat zien

Uit de reacties blijkt dat behandelopties zoals clonidine, stabiliseren tijdens het afbouwen en overstappen naar een ander opioïd niet altijd worden besproken wanneer mensen problemen hebben tijdens het afbouwen.

Tegelijkertijd laten ervaringen zien dat juist deze mogelijkheden voor sommige patiënten een belangrijk verschil kunnen maken in draaglijkheid, veiligheid en het voorkomen van vastlopende afbouwtrajecten.

Dit onderzoek onderstreept hoe belangrijk gespecialiseerde kennis, maatwerk en aanvullende behandelopties zijn binnen de afbouwzorg. 🟨 Samenvattend Voor sommige patiënten kunnen behandelopties zoals clonidine, stabiliseren tijdens het afbouwen of overstappen naar een ander opioïd bijdragen aan een beter uitvoerbaar afbouwtraject.

Wij vinden daarom dat dergelijke mogelijkheden zorgvuldig en individueel beoordeeld moeten worden.

Een afwijzing zou volgens ons gebaseerd moeten zijn op duidelijke medische overwegingen en niet uitsluitend op onbekendheid met een behandeling, gebrek aan ervaring of persoonlijke voorkeuren van de behandelaar.

🟠 De uitslag van dit deelonderzoek roept een belangrijke vraag op:

Waarom worden behandelopties zoals clonidine, stabiliseren tijdens het afbouwen of overstappen naar een ander opioïd niet standaard overwogen wanneer patiënten vastlopen tijdens het afbouwen, mits deze opties passend zijn voor de patiënt? Veel respondenten geven aan dat juist deze mogelijkheden het afbouwen draaglijker of beter uitvoerbaar hadden kunnen maken. Maar in de praktijk blijken deze behandelopties vaak niet of pas laat ter sprake te komen. Of pas na aandringen van de patiënt.

🌿 Onderdeel van Project AfbouwZORG