Bijwerkingen van opiaten
Op deze pagina lees je over:
• vermoeidheid en sufheid;
• steeds meer nodig hebben;
• geheugen- en concentratieproblemen;
• steeds meer of nieuwe pijn;
• seksuele problemen;
• obstipatie en andere lichamelijke klachten;
• een overprikkeld pijnsysteem;
• afhankelijkheid, tolerantie en verslaving
En meer.
Opiaten kunnen bij langdurig gebruik ook nieuwe lichamelijke en psychische klachten veroorzaken. Denk aan vermoeidheid, sufheid, obstipatie, seksuele problemen, ademhalingsproblemen, somberheid en angst.
Een minder bekende bijwerking is dat opiaten het lichaam juist gevoeliger kunnen maken voor pijn. De oorspronkelijke pijn kan toenemen, er kan nieuwe pijn ontstaan en zelfs een lichte aanraking kan pijnlijk worden.
Sommige klachten worden niet als bijwerking herkend, omdat ze geleidelijk ontstaan of worden toegeschreven aan de oorspronkelijke aandoening.
Gebruik je ongeveer 60 mg oxycodon per dag of meer?
Vanaf deze dagdosering neemt het risico op bijwerkingen en gezondheidsschade duidelijk toe.
Dingen die mensen zich afvragen zijn bijvoorbeeld:
-
Hoe kan het dat ik pijn krijg op plekken waar ik nooit eerder pijn had?
-
Kan pijn erger worden door opiaten?
-
Is het mogelijk dat opiaten op den duur minder goed werken?
-
Waarom ben ik voortdurend zo moe of suf?
-
Kunnen somberheid, angst of paniek door opiaten komen?
-
Kunnen seksuele problemen ook bijwerkingen zijn?
Dit zijn bijwerkingen die mensen zoal tegengekomen.
Het lijkt of het opiaat minder goed werkt
Je hebt meer nodig voor hetzelfde effect
Wanneer je opiaten langere tijd gebruikt, raakt het lichaam eraan gewend. Je hebt meer nodig om hetzelfde pijnstillende effect te bereiken.
Dit betekent niet automatisch dat je verslaafd bent. Maar het kan wel een belangrijke reden zijn om samen met je arts nog eens opnieuw naar het opiaatgebruik te kijken.
Ademhaling en directe risico's
Ademonderdrukking en slaapapneu
Bestaande klachten zoals ademhalingsproblemen en slaapapneu kunnen verergeren door opiaatgebruik.
-
Slaapapneu is een belangrijke reden om het opiaatgebruik met je arts te bespreken en indien mogelijk af te bouwen.
-
Want opiaten kunnen de ademhaling onderdrukken en het slaapapneu verergeren; ze kunnen tijdens de slaap ook nieuwe ademstops veroorzaken.
Ook als je arts hier nog nooit over begonnen is, breng het dan zelf ter sprake.
Combinatie met slaap- en kalmeringsmiddelen, alcohol
Gelijktijdig gebruik van oxycodon met slaap- en kalmeringsmiddelen, sommige antidepressiva of antipsychotica kan de onderdrukkende werking versterken, bijvoorbeeld op de ademhaling. Dit kan leiden tot zeer gevaarlijke situaties.
Voor alcohol geldt hetzelfde als voor slaap- en kalmeringsmiddelen.
Alcohol versterkt het dempende effect van de opiaten op de ademhaling en dat kan gevaarlijke gevolgen hebben.
Sufheid, verkeer en overdosering
In het verkeer kan het gebruik van oxycodon gevaarlijk zijn; denk aan de versuffende werking die kan ontstaan, vooral wanneer je net begint met opiaten, de dosering wordt verhoogd of je sterk op de medicatie reageert.
Het gevaar van een overdosis is reëel. Jaarlijks sterven in Nederland mensen aan een overdosis.
Epilepsie
Heb je epilepsie of aanleg voor epileptische aanvallen, bespreek dit dan altijd met je arts.
Sommige opiaten- vooral tramadol - kunnen de kans op een aanval vergroten, vooral wanneer je te snel of abrupt stopt.
ik nog
Het is ontzettend belangrijk dat je dit een keer bespreekt met je arts, zodat dit onderwerp een keer benoemd is en nadrukkelijk wordt vastgelegd in je dossier en medicatieoverzicht.
Ook als je zelf nog nooit een epileptische aanval hebt gehad, maar epilepsie komt voor in je familie, dan is het belangrijk om dit te vermelden.
Bloeddrukdaling, duizeligheid en vallen
Opiaten kunnen de bloeddruk verlagen. Vooral bij opstaan kan de bloeddruk plotseling dalen.
Je kunt daardoor duizelig worden, zwarte vlekken zien, wankelen of flauwvallen.
Opiaten kunnen daarnaast sufheid veroorzaken en het reactievermogen verminderen. Samen vergroot dit de kans op vallen en botbreuken. Vooral ouderen lopen extra risico.
De kans is groter wanneer je net met een opiaat begint, de dosering wordt verhoogd of wanneer je je ook bloeddrukverlagende slaap- en kalmeringsmiddelen gebruikt.
Regelmatige duizeligheid of vallen moet altijd met de arts worden besproken.
Veranderingen in lichaam en gezondheid
Darmen, ernstige obstipatie
Iedereen die opiaten gebruikt weet dat verstopping een voortdurende, uiterst vervelende bijwerking is.
Ernstige of langdurige verstopping kan leiden tot een darmafsluiting en moet daarom serieus worden genomen.
Let steeds op dat er toch een enigszins regelmatige stoelgang is.
Er zijn allerlei middelen die daarbij kunnen helpen; er zijn middelen die de werking van de opiaten in de darmen tijdelijk uitschakelen en zodoende de stoelgang weer op gang kunnen brengen.
👉 Meer hierover lees je op de pagina Obstipatie, constipatie
Leverproblemen
Veel opiaten worden geheel of gedeeltelijk verwerkt door de lever. Een goede leverfunctie is hiervoor van groot belang.
Worden de opiaten niet op de normale manier afgebroken en afgevoerd omdat de lever niet goed werkt, dan kan er stapeling ontstaan in het lichaam, waardoor de opiatenspiegel steeds hoger wordt.
Het is belangrijk dat hier aandacht aan wordt besteed. Dat is geen aanstellerij, maar een heel belangrijk onderwerp voor je algehele gezondheid.
Onderdrukking van het afweersysteem
Opiaten kunnen bij langdurig gebruik de werking van het afweersysteem onderdrukken. Daardoor kan het lichaam minder goed reageren op virussen, bacteriën en andere ziekteverwekkers.
Je kunt hierdoor mogelijk vatbaarder worden voor infecties of meer tijd nodig hebben om daarvan te herstellen. Niet ieder opiaat beïnvloedt het afweersysteem even sterk. Ook de dosering, gebruiksduur en algemene gezondheid spelen een rol.
Dit is een bekende maar weinig besproken bijwerking van langdurig opiaatgebruik, met name bij gebruik van fentanyl een morfine.
Seksuele problemen en hormonale veranderingen
Langdurig opiaatgebruik kan de aanmaak van geslachtshormonen onderdrukken. Dit komt zowel bij mannen als bij vrouwen voor.
Mogelijke gevolgen zijn:
-
minder zin in seks;
-
erectieproblemen;
-
moeilijker klaarkomen;
-
onregelmatige of uitblijvende menstruaties;
-
verminderde vruchtbaarheid;
-
vermoeidheid, somberheid en verlies van spierkracht.
Met bloedonderzoek kan een arts onder andere het testosteron of andere hormoonwaarden laten controleren.
Na verlaging of beëindiging van het opiaatgebruik kunnen de hormoonhuishouding en het seksueel functioneren zich weer herstellen.
Vermoeidheid
Bij langdurig gebruik is het bijna niet meer te onderscheiden welke klachten uit jezelf komen, en welke door de medicatie worden veroorzaakt. Alles loopt in elkaar over.
Veel mensen kampen met een voortdurend gebrek aan energie.
Wat weinig mensen weten, is dat deze klacht óók een bijwerking kan zijn van opiaten.
Meer pijn door opiaten
Opiaten maken de pijn erger: hyperalgesie
Het klinkt tegenstrijdig, maar de medicatie die bedoeld is om pijn te verminderen, kan de pijn juist erger maken. Veel mensen die langdurig oxycodon, fentanyl, morfine of tramadol gebruikt, krijgt hiermee te maken.
De officiële naam voor deze toegenomen pijn is opiaatgeïnduceerde hyperalgesie. Hoe langer het gebruik duurt, en hoe hoger de dosering, hoe sterker de pijngevoeligheid wordt.
De pijn voelt steeds heviger, waardoor de behoefte aan méér pijnstilling juist toeneemt — terwijl dit precies het tegenovergestelde is van wat helpt.
Soms wordt de dosis verder verhoogd, terwijl het juist de opiaten zijn die de pijn erger maken.
Hyperalgesie kan minder worden wanneer je de dosering verlaagt. Vooral na langdurig opiaatgebruik kan het echter lang duren voordat deze pijn afneemt.
Tijdens het afbouwen kan bovendien tijdelijk extra pijn ontstaan. Daardoor is niet altijd direct merkbaar of de hyperalgesie al vermindert: de pijn door ontwenning kan dat herstel aanvankelijk overschaduwen.
Soms vermindert de pijn pas wanneer je tot nul bent afgebouwd.
"
Hoe meer pijn, hoe meer medicatie
"Hoe harder de pijn tekeer ging, hoe meer ik snakte naar pijnstilling. Op een gegeven moment zat ik aan het maximum.
Je kunt een olifant omleggen met wat jij gebruikt, zei mijn apotheker."
Extreme pijngevoeligheid door opiaten: allodynie
Extra gevoeligheid voor pijn is een bekende bijwerking van opiaten. In medische termen heet dit allodynie. Dingen die normaal geen pijn doen — zoals kleding of een licht briesje — kunnen plotseling scherp of branderig aanvoelen.
Allodynie houdt zowel de pijn als het opiaatgebruik in stand: hoe hoger de dosering, hoe sterker de gevoeligheid.
Als je opiaten maar kort hebt gebruikt wordt allodynie binnen weken merkbaar minder wanneer je de dosering verlaagt.
Maar er zijn ook gevallen waarin de allodynie veel langer in stand blijft.
Heb je opiaten langer gebruikt, dan kan het weken tot maanden — voordat de gevoeligheid helemaal is verdwenen.
Nieuwe pijnklachten tijdens opiaatgebruik
Soms zonder duidelijke lichamelijke oorzaak
Door opiaatgebruik kunnen er nieuwe pijnklachten ontstaan, vaak op plekken waar je eerder geen pijn had. Nieuwe pijn mag nooit genegeerd worden; een arts moet altijd onderzoeken waar de klacht vandaan komt.
Toch komt het vaak voor dat er na meerdere onderzoeken geen duidelijke oorzaak wordt gevonden. Niet iedere arts denkt daarbij aan opiaten als mogelijke boosdoener.
Zo kan het gebeuren dat je achterblijft met toenemende pijn en veel vragen.
Ervaring: Een slopende zoektocht
"... Een slopende zoektocht naar 'de ultieme oplossing' voor mijn pijnklachten. Een tocht langs zo’n dertig behandelloketten... Het levert niets op; het kost veel energie én geld, maar de oplossing blijft uit."
Lees het hele verhaal
Sensitisatie: een overprikkeld pijnsysteem
Mensen die langdurig opiaten gebruiken of al lange tijd pijn hebben, krijgen vaak te maken met sensitisatie. Hierbij raakt het pijnsignaleringssysteem overprikkeld: het blijft in de alarmstand staan en geeft voortdurend pijnsignalen af, ook wanneer de oorspronkelijke oorzaak al verdwenen is.
De pijn voelt echt en is in feite hetzelfde als ‘gewone’ pijn - behalve dat zij niet wordt veroorzaakt door schade aan het lichaam, maar door een overprikkeld pijnsysteem. In de verslavingszorg wordt dit ook wel 'breinpijn' genoemd.
Klachten die met sensitisatie kunnen samengaan zijn onder andere:
- Spierspanning
- Verkrampt bewegen
- Verslechterde conditie
- Negatieve emoties ('ik kan dit niet aan')
- Angst om te bewegen
- Neerslachtigheid of depressie
- Stress
- Teveel aandacht gericht op de pijnlijke plek(ken)
- Gedachten als: ‘er is iets ernstigs aan de hand'
Om sensitisatie te verminderen is een pijnprogramma heel helpend. Je leert het zenuwstelsel stap voor stap tot rust te brengen.
Sensitisatie voelt als 'echte' pijn...maar wordt niet veroorzaakt door schade aan het lichaam
Een verstoord pijnbeheersingssysteem
Wanneer je langdurig opiaten gebruikt schakelt het eigen pijnbeheersend vermogen van het lichaam zichzelf uit;.
Tijdens en na het afbouwen heeft dit systeem tijd nodig om opnieuw een evenwicht te vinden.
Het lichaam raakt voor pijnstilling compleet afhankelijk van de opiaten. Zo wordt opiaatgebruik een 'onmisbaar' onderdeel van het leven met chronische pijn.
Ga je de opiaten afbouwen, dan moet het eigen pijnbeheersingssysteem weer op gang komen. Zolang dat nog niet gebeurd is, is er weinig tot geen pijndemping. Hoe lang het opstarten duurt is afhankelijk van de duur van het gebruik, de hoogte van de dosering en iemands persoonlijke gezondheidssituatie. Soms kan het maanden duren.
Psychische en sociale veranderingen
Afvlakking, somberheid, onverschilligheid
Langdurig gebruik kan invloed hebben op je stemming; je kunt somberder, angstiger of prikkelbaarder worden.
Opiaten hebben bij veel mensen een afvlakkende werking op hun persoonlijkheid.
Sommige mensen vertellen dat ze minder belangstelling hebben voor wat er in hun omgeving gebeurt. Sociale contacten kunnen daardoor verwateren.
Ik raakte steeds meer in mezelf gekeerd
"Zelfs een normaal gesprek voeren lukte niet meer. Dingen die we ‘s middags hadden besproken, wist ik ‘s avonds niet meer. Ik was gewoon een zombie.
Mijn man merkte op dat ik heel erg veranderde door het opiaatgebruik.
Ik herken je amper terug, zei hij een keer."
👉 Lees het hele verhaal
"
Concentratie en denkvermogen
Langdurig opiaatgebruik kan invloed hebben op je geheugen en denkvermogen. Concentreren, informatie onthouden, gesprekken volgen en beslissingen nemen kan moeilijker worden. Sommige mensen raken vergeetachtig, verward of hebben het gevoel dat zij niet meer helder kunnen denken.
Deze veranderingen ontstaan vaak geleidelijk. Daardoor merkt de omgeving soms eerder dan de persoon zelf dat gedrag, persoonlijkheid of sociaal functioneren verandert.
Al deze klachten kunnen ook andere oorzaken hebben, maar opiaten worden daarbij lang niet altijd als mogelijke oorzaak herkend
Gewenning, afhankelijkheid en verslaving
Tolerantie: je hebt steeds meer nodig
Wanneer je oxycodon maanden of jaren gebruikt, kan de pijnstillende werking afnemen. Voor hetzelfde effect is dan steeds meer oxycodon nodig.
Dit heet tolerantie. Of in gewone mensentaal: het werkt niet meer zo goed als eerst. dus onwillekeurig ga je verlangen naar meer, omdat effect van vroeger weer terug te krijgen.
Voor hetzelfde pijnstillende effect kan daardoor een steeds hogere dosis nodig zijn.
Als je langdurig opiaten gebruikt, schakelt het eigen pijnbeheersend vermogen van het lichaam zichzelf uit
Lichamelijke afhankelijkheid
Lichamelijke afhankelijkheid van opiaten ontstaat al binnen een week of twee. Je lichaam stelt zich in op het middel; je kunt dan niet zomaar meer stoppen. Het opiaat moet in stapjes worden afgebouwd.
In hoeverre je lichamelijk afhankelijkraakt, hangt af van de hoogte van de dosering en de totale gebruikstijd.
Verslaving
Wij werken momenteel aan een uitgebreide pagina over verslaving
Ontwenningsverschijnselen
Krijg je na een verlaging veel ontwenningsklachten, slaap je slechter of voel je je duidelijk onprettig?
Dan is de afbouwstap waarschijnlijk te groot geweest, volgen de stappen te snel op elkaar of is er sprake van allebei.
Allereerst ga je stabiliseren
Voorlopig ga je niet verder met afbouwen.
Bespreek met je arts Wat het beste is om te doen; het is verstandig dat je op dezelfde dosering blijft, totdat je lichaam weer voldoende tot rust is gekomen.
Na ernstige ontwenningsklachten is het belangrijk dat het afbouwschema wordt aangepast, om herhaling van de klachten te voorkomen: kleinere stappen, meer tijd tussen de verlagingen of allebei.
Ontwenningsverschijnselen Opiaten
Op deze pagina lees je over:
• slaapproblemen;
• angst, huilbuien en een kort lontje;
• hartkloppingen en zweten;
• verkrampte spieren;
• onrustige armen en benen;
• pijn tijdens het afbouwen;
• het verminderen van ontwenningsklachten;
• wanneer je contact moet opnemen met je arts;
• en wat je zelf kunt doen om klachten te verminderen.
Bekijk Ontwenningsverschijnselen bij opiaten →
• vermoeidheid en sufheid;
• steeds meer nodig hebben;
• geheugen- en concentratieproblemen;
• steeds meer of nieuwe pijn;
• seksuele problemen;
• obstipatie en andere lichamelijke klachten;
• een overprikkeld pijnsysteem;
• afhankelijkheid, tolerantie en verslaving... En meer.
Bekijk Bijwerkingen opiaten →
Ervaringen langdurige pijn en opiaatgebruik
